De lagen van de Stack
De laag 'grondstoffen' verwijst naar alle materialen die nodig zijn om digitale producten, diensten en systemen te creëren, zoals silicium, koper en goud. Het omvat ook de energie en de fysieke omgeving die nodig zijn om deze producten, diensten en systemen in stand te houden. Voortbordurend op de litho, hydro, atmo- en biosfeer vormt het een zogeheten 'technosfeer' rondom de aarde. Alle digitale fenomenen, zoals smartphones, databases of sociale medianetwerken, zijn worden gedragen door deze sfeer.
Gerelateerde strategische vragen:
– Vereist het digitale product, de dienst of het systeem schaarse hulpbronnen? Wie bezit deze?
– Zijn de energievereisten evenredig met het gebruiksdoel? Welke geo-economische belangen spelen hier?
De laag 'harde infrastructuur' omvat alle hardware die nodig is voor digitale opslag (e.g. harde schijven), rekenkracht (e.g. centrale verwerkingseenheden), transmissie (e.g. glasvezelkabels) en waarneming (e.g. microfoons).
Gerelateerde strategische vragen:
– Van welke harde infrastructuur maakt het digitale systeem of de dienst gebruik?
– Wat gebeurt er als de harde infrastructuur uitvalt? Welke veiligheidsmaatregelen zijn er getroffen? Wie is er eigenaar van de harde infrastructuur?
De laag 'zachte infrastructuur' verwijst naar de middleware, netwerkprotocollen en besturingssystemen die elk digitaal netwerk ondersteunen. Deze laag definieert hoe computers en andere apparaten met elkaar communiceren en hoe verschillende belanghebbenden kunnen samenwerken. Hier worden de spelregels van het systeem bepaald.
Gerelateerde strategische vragen:
– In welke mate zijn digitale producten of diensten afhankelijk van een breder netwerk van hardware of diensten?
– Zo ja, hoe beïnvloeden deze onderlinge afhankelijkheden de machtsverhoudingen tussen belanghebbenden?
– Welke 'verborgen' principes schuilt er in de protocollen en standaarden van een digitaal systeem?
De laag 'data' omvat de opslag, verwerking en presentatie van informatie in databases. Alle systemen veronderstellen data, het is naast energie de grondcategorie om de 'input' en 'output' van het systeem te begrijpen. Een digitaal systeem kan werken met contextuele gegevens (zoals locatie en tijd) en persoonlijke gegevens (zoals menselijk gedrag en emoties). De aard, het volume, de variëteit en de kwaliteit van deze gegevens zijn belangrijke factoren om te overwegen bij het beoordelen van deze laag. Ze hebben ook een aanzienlijke invloed op de kwaliteit van algoritmen en kunstmatige intelligentie.
Gerelateerde vragen:
– Welke soorten gegevens zijn nodig om het digitale product of de dienst te laten functioneren?
– Waar worden de gegevens opgeslagen en wie heeft toegang tot de gegevens?
– Wie is er eigenaar van de data?
De laag 'intelligentie' houdt zich bezig met de wijze waarop kennis en vaardigheden zijn geautomatiseerd en gedelegeerd aan de Stack. Een digitaal systeem is een 'informatieverwerkende machine' die steeds meer intelligente eigenschappen bezit of nabootst, zoals voorspellende algoritmen die gebruikmaken van enorme hoeveelheden data. Kunstmatige intelligentie vertoont bovendien ook nog het vermogen om te leren en niet-geprogrammeerde 'spontane' capaciteiten te ontwikkelen.
Gerelateerde strategische vragen:
– Hoe nauwkeurig is een model en hoe kunnen we die nauwkeurigheid beoordelen?
– Welke intelligente taken neemt het systeem over en welke worden extra relevant?
– Leveren de algoritmen eerlijke resultaten op, zonder de ene groep gebruikers boven de andere te bevoordelen?
De laag 'applicaties' omvat diensten en platforms die toegankelijk zijn voor een gebruiker van de Stack. Applicaties maken gebruik van (ruwe) data en intelligentie, vaak in samenwerking met andere diensten of belanghebbenden. Voorbeelden zijn sociale medianetwerken, e-commerce platforms en betaaldiensten.
Gerelateerde vragen:
– Wat biedt de technologie aan de eindgebruiker?
– Welke dienstverleners zijn actief binnen de specifieke sector?
– Wat gebeurt er als de applicatie uitvalt?
De laag 'user interfaces' omvat de wijze waarop gebruikers met een digitale applicatie communiceren. Computer en mens spreken niet dezelfde taal, daarvoor is een 'koppelstuk' nodig. Deze vertaalslag door de interface kan plaatsvinden via verschillende modaliteiten, zoals visueel (e.g. schermen), spraak (e.g. spraakassistenten), audio (e.g. draadloze oortjes) en gebaren (e.g. 3D-camera's). De interface zorgt voor tweerichtingsinteractie; het presenteert digitale informatie en ervaringen aan de gebruiker, maar verzamelt ook gegevens van gebruikers en hun omgeving.
Gerelateerde vragen:
– Hoe communiceert de technologie met haar gebruikers?
– Wat laat de interface zien? Wat houdt de interface verborgen?
De laag 'smart habitat' houdt zich bezig met de steeds slimmer wordende omgeving waarin we leven. Onze slimme leefomgeving wordt in stand gehouden door geavanceerde en grotendeels geautomatiseerde digitale systemen. Hierdoor is deze omgeving in toenemende mate dynamisch en responsief, en in staat om permanent waardevolle data te genereren die het systeem voeden. Onze digitale leefwereld kan ons bovendien voorzien van diensten en informatie via een interface die in alledaagse objecten verankert raakt en verbonden is met de digitale structuur van de Stack, bijvoorbeeld digitale sloten, zelfscankassa's of QR-codes bij restaurants.
Gerelateerde vragen:
– Hoe veranderen digitale platforms de eisen van mensen met betrekking tot het product of de dienst?
– Wat is de economische impact van digitale technologie?
– Hoe transformeert digitale technologie onze gebouwde omgeving?
De laag 'neo-collectives' omvat de nieuwe culturele en organisatorische praktijken die ontstaan binnen de digitale samenleving. Voorbeelden hiervan zijn nieuwe sociale en politieke bewegingen, maar ook groepen particuliere beleggers of fans van een specifieke artiest of sportploeg.
Gerelateerde vragen:
– Hoe ontstaan nieuwe groepen virtuele culturen en hoe organiseren zij zich?
– Hoe kunnen specifieke stemmen hun ideeën uiten en verspreiden via digitale middelen?
– Hoe beïnvloedt de internetcultuur het dagelijks leven?
De laag 'neo-governance' omvat nieuwe institutionele structuren die voortvloeien uit de digitalisering van de samenleving. Voorbeelden hiervan zijn nieuwe digitale vormen van participatie, besluitvorming en handhaving, maar ook Europese wet-en regelgeving als reactie op een onbeteugelde Stack. Deze nieuwe structuren hebben een directe impact op alle lagen van de Stack en worden soms onderdeel van haar technologische infrastructuur.
Gerelateerde vragen:
– Kunnen we wet- en regelgeving vertalen naar computercode?
– Hebben we antitrustwetten nodig om de marktmacht van app stores te doorbreken?
– Hoe verandert digitale technologie onze visie op wat organisaties en bedrijven zijn, bijvoorbeeld als 'platform' of 'netwerk'?
